Platycarya strobilacea, een opvallend buitenbeentje in de notenfamilie

Als je Platycarya strobilacea zonder vruchten of bloemen ziet, dan kun je nog gemakkelijk vaststellen dat hij thuishoort in de Juglandaceae, maar de vruchten kunnen je zeer misleiden. Die lijken, zoals de wetenschappelijke soortnaam al aanduidt, net kegels, zoals bij veel coniferen.

Lang telde het aparte geslacht Platycarya van de familie Juglandaceae P. strobilacea als enige soort, met een groot areaal in gematigde gebieden van Japan, Korea en Vietnam en grote delen van China. Recent is nog een tweede soort beschreven, P. longzhouensis, met een klein areaal in de Chinese provincie Guangxi. Zowel het geslacht Platycarya als de soort strobilacea werden in 1843 beschreven door Siebold en Zuccarini. In 1844 vond de bekende Engelse plantenjager Robert Fortune de soort in China. Lindley noemde de plant naar de vinder Fortunaea chinensis en beschouwde het als de belangrijkste nieuwe vondst van Fortune. Maar thans is het dus alleen nog een synoniem.

Habitus van <em>Platycarya strobilacea</em>
Habitus van Platycarya strobilacea
Foto: Ineke Vink

De bloei van Platycarya is heel apart binnen de familie. Het bijzondere is dat er een krans van 4 tot 8 rechtopstaande, 2 tot 15 cm lange mannelijke katjes staat rond de vrouwelijke bloeiwijze die op een kegel lijkt. Deze laatste staat ook rechtop en is met 2 tot 3 cm zeer gedrongen en met veel bloemen. Ze is aanvankelijk groen en kleurt later kastanjebruin. De zeer kleine, gevleugelde zaden worden door de wind verspreid. De bomen en struiken van de soort worden tot 10 m hoog. Het geveerde blad telt 1 tot 15 zittende blaadjes en is 8 tot 30 cm lang. P. strobilacea is in ons klimaat voldoende winterhard, maar helaas maar zelden te zien in tuinen en openbaar groen.

<em>Platycarya strobilacea</em> met duidelijk zichtbare kegels
Platycarya strobilacea met duidelijk zichtbare kegels
Foto: Ineke Vink

Binnen de familie van de Juglandaceae werd Platycarya tot voor kort gerekend tot de onderfamilie Juglandoideae. In deze onderfamilie horen bekende geslachten thuis als Carya, Juglans, Pterocarya en het minder bekende geslacht Cyclocarya. Recent werd het geslacht in de aparte onderfamilie Platycaryoideae geplaatst. In deze onderfamilie zijn verder nog enkele fossiele geslachten. Van de twee overige onderfamilies horen de Engelhardioideae met drie soorten thuis in tropisch Zuidoost-Azië en de Rhoipteleoideae met één soort in Zuidoost-China.

Oudere en jongere kegels en mannelijke katjes
Oudere en jongere kegels en mannelijke katjes
Foto: Ineke Vink

Toch nog een derde soort?
Diverse Chinese biologen hebben vanaf 2020 populaties van Platycarya bestudeerd in twee gebieden in China met karststeenkalkhabitats. Zij vonden dat daar aanwezige populaties al ruim 2 miljoen jaren gescheiden waren van andere populaties van de soort. Op basis van genetische verschillen onderscheiden ze daarom de aparte soort P. longipes, een soort die in 1940 door Y.C. Wu beschreven werd. Ondanks deze divergentie zijn beide soorten nauw verwant en had men waarschijnlijk beter kunnen spreken van twee ondersoorten. Plants of the World online plaatst P. longipes als synonymie van P. strobilacea, zich beroepend op een Koreaanse publicatie. Mijns inziens niet terecht omdat die publicatie uit 2014 dateert, dus vóór de Chinese studies. De soorten vertonen dus genetische verschillen, maar waarschijnlijk geen morfologische.

Mannelijke katjes rondom een vrouwelijke bloeiwijze
Mannelijke katjes rondom een vrouwelijke bloeiwijze
Foto: Gert Fortgens

Zaterdag 18 oktober, Venlo en omstreken

Programma
9.30 uur Ontvangst in de Jochumhof in Steyl (Gemeente Venlo) met koffie/thee en jawel de echte Limburgse vlaai! De deelnemer betaalt zelf de toegang van €4,50 voor de tuin

10.00 uur Rondgang door de Botanische Tuin en de Sequoiahof onder leidong van Pierre Theunissen

12.00 uur Lunch in de tuin mogelijk in restaurant. Ook mogelijk lunch zelf meebrengen en buiten het restaurant nuttigen.

13.00 uur Vertrek naar Venlo

13:30 uur Bezoek van het Floriadeterrein van 2012. We kunnen daar uitgebreid discussiëren en rondkijken. De bomen staan daar nog precies zoals ze voor de Floriade van 2022 zijn geplant

16.00 uur Einde excursie

Adressen
Botanische Tuin Jochumhof, Maashoek 2B, Steyl (Venlo) Parkeren in de omgeving Floriade terrein, St Jansweg 15, Venlo. Parkeren op groot P-terrein vlakbij.

Kosten
De deelnemer betaalt zelf de toegang voor de tuin van de Jochumhof (€4,50). Er zijn verder geen kosten aan de excursie verbonden.

Maximumaantal deelnemers
Het maximaal aantal deelnemers is 40.

Organisatie
Pierre Theunissen, John Heemskerk en Harry de Coo

Aanmelden
Aanmelden via het aanmeldformulier voor activiteiten.

Coniferencursus 4, vrijdag 14 november, Hilversum

Vrijdag 14 november

Verdiepende studiedag Cupressaceae (cipressenfamilie)

Programma:
9.45 uur inloop met koffie/thee

10.00 – 12.30 Coniferen leren met behulp van takken

12.30 – 13.30 Lunchpauze

13.30 – 16.00 Coniferen leren in het veld

Deze vierde dag van de coniferencursus is een vervolg op de basiscursus. Het ochtendprogramma zal verdiepend van aard zijn en richt zich op de Cupressaceae: Chameacyparis, Thuja, Juniperus etc.

Het middagprogramma zal bestaan uit een wandeling door het pinetum gewijd aan het thema. Naast de soorten zullen wij ook stil staan bij de belangrijkste cultivargroepen binnen de Cupressaceae. Wij maken er sowieso een gezellige dag van.

Toepasbaarheid
De soortenkennis kun je inzetten voor inventarisatiewerkzaamheden, tuin- en landschapsontwerp en om meer te genieten van de omgeving

Doelgroep
Je bent boomprofessional, tuinontwerper, landschapsarchitect, dendroloog en/of een geïnteresseerde natuurliefhebber

Maximaal aantal deelnemers
Maximum 20 deelnemers, aanmelden via aanmeldformulier scholing

Docent
Martin Heutink

Locatie
Pinetum Blijdenstein

Adres
Van der Lindenlaan 125, 1217 PJ Hilversum

Voor koffie en thee wordt gezorgd. Zelf lunch meenemen.

Kosten
Bijdrage deelnemers: € 120 Leden van de NDV € 90

De aanmelding is definitief als de bijdrage voor deze cursusdag over is gemaakt op IBAN: NL56 ABNA 0526 1460 79 t.n.v. penningmeester NDV o.v.v. Coniferencursus (4)